कोरोना पछिको स्वास्थ्यः अब पाठ सिक्ने कि चल्दै जान्छ भनेर सोच्ने ?


Download our app to get more features
Spark_health_home Blue Bird International Clinic Nepal Sarkar Swasthya Bima Board

“कोरोना भाइरसले स्वास्थ्य सेवा बिगारेको हैन, उदाङ्गो रहेको हाम्रो स्वास्थ्य संरचना प्रस्ट देखाइदिएको हो ।” सामाजिक सञ्जालमा यो आशय अङ्कीत फोटो हिजोआज धेरैजनाले शेयर गरेका छन् । यो भनाइ एकदमै यथार्थपरक र सत्य छ । महामारी देखिएको संसारमा यो पहिलोपटक हैन । सानोतिनो आउटब्रेक त हाम्रो देशमा वर्षेनी देखि नै रहन्छ । अघिल्लो साल नेपालको प्रायः धेरै जिल्लामा देखिएको डेंगु, स्क्रब टाइफस वा जाजरकोट र कर्णालीतिर देखिइरहने झाडापखाला वा कुनै “अज्ञात रोग” को महामारीसँग हामी परिचित नै छौं ।

यो लेख लेख्दै गर्दासम्म नेपालमा करिब साढे तीन सय भन्दा बढी कोरोनाभाइरस संक्रमित पुस्टि भएको छ भने दुई जनाको मृत्यु पनि भइसकेको छ । यो महामारीले हाम्रो देशमा निम्त्याउने गम्भीरता वा यसले गर्ने असर कति भयावह होला अथवा नहोला अहिले यकिन भन्न त सकिन्न । तर, शिरोपर गर्ने हो भने यसले हामीलाई केहि गतिलो पाठ सिकाइसकेको छ र आउने दिनमा यसको असरले अझै बढी सिकाउने नै छ ।

vayoda

अहिलेको कोरोनाभाइरसको संकटलाई उचित तरिकाले सम्बोधन गरेर आगामी दिनहरुमा हाम्रो स्वास्थ्य संरचनालाई सुदृढ र बलियो बनाउदै लैजाने मौका पनि यो समयले दिएको छ । अहिले संसदमा बजेट अधिवेशन चलिरहेको छ भने सरकारको तर्फबाट यस वर्षको नीति तथा कार्यक्रम पनि प्रस्तुत भइसकेको छ । हामी स्वास्थ्य सेवा प्रवाहमा अहिलेसम्म कहानेर चुक्यौ, हाम्रो कमजोरी के हो र यसलाई कसरी सुधार गर्दै लैजाने भने आत्म समीक्षा र मुल्याङकन गर्ने उचित समय पनि यो हो ।

स्वास्थ्य हाम्रो प्राथमिकता किन बन्न सकेन ?
स्वास्थ्य क्षेत्रलाई विश्वमा नै कम प्राथमिकता दिइएको छ । विश्वका विकसित राष्ट्रहरुमा पनि सैन्य, खेलकुद, मनोरञ्जन आदि क्षेत्रमा स्वास्थ्यमा भन्दा धेरै कम लगानी गरेको पाइन्छ । विश्वमा खरबौ रुपैयाँ आणविक हतियार र सैन्य तालिममा खर्च गरिन्छ, खेलकुदका स्टार खेलाडीहरु महंगो मुल्यमा किनबेच गरिन्छ र फिल्मका स्टार अभिनेतहरु महंगो मुल्यमा अनुबन्धित हुन्छन् । यी क्षेत्रहरुका पनि आफ्नै महत्व छन् र यी चै कम हुन् भनेर तुलना गर्न खोजिएको हैन, तर कतै हामीले स्वास्थ्यलाई धेरै नै नजरान्दाज त गरिरहेका थियौं कि भन्ने कुरा एकपटक सोच्न पर्ने बेला आएको छ । हाम्रो देशमा त अझ स्वास्थ्यलाई धेरै नै कम महत्व दिइएको छ । यहासम्म कि स्वास्थ्य मन्त्रालयलाई भागबण्डामा सबैले रोजेपछि कामचलाउ मन्त्रालयको रुपमा अन्तिममा छान्ने गरिन्छ । विश्व स्वास्थ्य संगठनले तोकेको १० प्रतिशत सिलिङ्गको आधा भन्दा नि कम बजेट स्वास्थ्यलाई छुट्याइन्छ ।

कहाँ छन् स्वास्थ्यमा समस्या ?
कुनै पनि देशको स्वास्थ्य अवस्था मजबुत हुन मुख्यतया तीनओटा कुराले प्रमुख भूमिका खेलेको हुन्छ । पहिलो स्वास्थ्य पूर्वाधार, अर्को स्वास्थ्य जनशक्ति र अर्को यी दुई कुरालाई निर्दशित गर्ने नीतिनियम र योजनाहरु । 

पूर्वाधारः हामी स्वास्थ्यको आधारभूत पूर्वाधारहरु भन्दा धेरै पछाडी छौं । हामीसँग देशभरीमा सरकारी र निजी गरेर मुस्किलले करिब १५ सय आईसीयू बेड र त्यसको एक तिहाई भेिन्टलेटर संख्या उपलब्ध छ । देशका ठुला रेफरल सरकारी अस्पतालका बेड, पूर्वाधार र क्षमता कस्तो छ भनेर सायदै भनी रहन पर्ला । कुनै एउटा सामान्य अपरेसन गर्न पनि सरकारी अस्पतालमा एक वर्ष सम्म समय कुर्नुपरेको समाचार हाम्रा लागि नौलो हैन । स्थानिय स्तरमा रहेको स्वास्थ्य चौकी देखि जिल्ला अञ्चल, प्रदेश वा केन्द्रिय अस्पताल सबैका आधारभूत पूर्वाधारहरु कमजोर छन् ।

जनशक्तिः हामीसँग सरकारी स्वास्थ्य सेवामा जनशक्ति धेरै नै अपुग छ । करिब १५ सय  स्थाई दरबन्दी रहेको सरकारी स्वास्थ्य सेवामा एक लाख जनसंख्याको लागि केवल ५ चिकित्सक छन् । नर्सिङ्ग तथा अन्य स्वास्थ्यकर्मीहरुको संख्या पनि सरकारी स्वास्थ्य सेवामा कम छ भने भएका जनशक्ति पनि विदेश पलायन भइरहेका छन् । हाल स्वास्थ्य जनशक्तिको एउटा ठुलो जमात अवसरको खोजीमा विदेशिन्छ र कहिल्यै नेपाल फर्कदैन । हामीसँग उनीहरुलाई फर्काउने ठोस आधार र कार्यक्रम पनि छैन । यहीं भएका जनशक्ति पनि निराश छन् । यहाको आम जनताहरुको पनि स्वास्थ्यकर्मीलाई हेर्ने दृष्टिकोण पछिल्लो समयमा बदलिएको छ । त्यसैले हामीसंग भएका जनशक्ति अपुग त छदैछन भएका पनि विभिन्न कारणले निरास र आफ्नो पूर्ण क्षमता दिएर काम गर्न सक्ने अवस्थामा छैनन ।

नीतिनियम र योजनाहरुः हामीलाई अबको १० वर्षमा कति चिकित्सक, कति नर्स चाहिन्छ, हामी कति उत्पादन गरिरहेका छौं यसको कुनै तथ्यांक छैन । हामीले बनाएका स्वास्थ्यका निति नियमहरु केवल कागजमा सिमित छन् । स्वास्थ्यका आधारभूत कार्यक्रममा हामी विदेशी दताहरुमा आश्रित छौं । तितो यथार्थ भन्नुपर्छ, विदेशीले दिएनन भने हाम्रा बालबालिकाहरुलाई जन्मने वित्तिकै दिईने विसिजी खोप पनि लगाउने हैसियत छैन । करिव एक दशक भयो अहिलेको गाउपालिका तहमा एउटा १५ बेडको अस्पताल र एमविविएस चिकित्सक उपलब्ध गराउने भन्ने योजना निरन्तर सुन्दै आइरहेको तर अझै कति प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्रहरु छात्रवृति र करारका चिकित्सकहरुले चलाइरहेका छन् र स्थाई दरबन्दीका चिकित्सक छैनन् ।  

सरकारका नीति तथा कार्यक्रमः पूर्वाधार मात्रै जनशक्ति र ठोस योजना छैन
हालै रास्ट्रपतिद्वारा संसदमा सरकारको यस वर्षको नीति तथा कार्यक्रम प्रस्तुत भयो । त्यसमा पुर्वाधार विकासमा केहि राम्रा योजनाहरु अघि सारिएको छ । तर त्यसलाई संचालन गर्ने जनशक्तिको बारेमा केहि उल्लेख गरिएको छैन न त त्यसको व्यस्थापनको कार्ययोजना दीइएको छ । केन्द्रमा तीन सय र प्रदेशमा ५० शैयाको सरुवा रोग अस्पताल संचालन गर्ने भनिएपनि त्यसमा सरुवा रोग विशेषज्ञ र अन्य जनशक्ति कसरी व्यवस्थापन गर्ने भन्ने बारे केहि उल्लेख गरिएको छैन । अहिले आम चिकित्सक र स्वास्थ्यकर्मीहरुमा चरम निरासाको स्थिति रहेको छ । कार्यक्षेत्रमा बढीरहेको असुरक्षा, निम्न तलबमानमा काम गर्नुपर्ने र भविष्यको कुनै सुनिस्चितता नभएका कारण कति विदेशिदै छन् भने यहि भएकाहरु पनि आफ्नो पूर्ण क्षमता दिएर काम गर्न सकिरहेका छैनन् । अहिलेको विसम परिस्थितिमा अग्रभागमा रहेर काम गरिरहेका स्वास्थ्यकर्मीहरुले सरकारबाट उनीहरुको हौसला बढाउने केहि ठोस कार्यक्रम अपेक्षा गरेका थिए, तर त्यस्तो कुनै कार्यक्रम आएन । अझ धेरै चिकित्सकहरुले नै उठाइरहेको एक चिकित्सक एक अस्पतालको नीतिलाई कार्यन्वयनमा ल्याउन यो सुनौलो मौका थियो । त्यसमा पनि नीति तथा कार्यक्रम मौन रह्यो । सरकारी स्वास्थ्य संस्था सुधारको निम्ति चिकित्सक र स्वास्थ्यकर्मीहरुको हौसला बढाउन उनीहरुको सुरक्षाको प्रत्याभूत गर्ने र आवश्यक सुविधा दिएर एउटामात्र संस्थाको अवधारणा ढिलोचाडो ल्याउनुको विकल्प छैन ।

सुधारको बाटोः स्वास्थ्य केन्द्रीत बजेट र ठोस लक्षसहितको योजना 
अझै पनि हाम्रा कमीकमजोरी सुधार गर्दै अघि बढ्ने ठाउँहरु प्रसस्त छन् । अबको सरकारले प्रस्तुत गर्ने बजेटले स्वास्थ्यलाई केन्द्रमा राखी पूर्वाधार र जनशक्तिको व्यस्थापनलाइ थप विशिस्तिकृत गर्दै अगाडी बढ्नपर्छ । पूर्वाधारका कामहरु जस्तैस् सरकारी अस्पतालमा आइसीयु तथा बेड संख्या थप्ने, भएका अन्य अस्पतालहरुलाई स्तरउन्नति गर्दै लैजाने, संक्रामक रोग र महामारी नियन्त्रणको लागि विशेष पुर्वाधारहरु तयार गर्नुपर्छ ।

संघियता र समायोजनले थिलथिलो बनाएको कर्मचारी असन्तुलनलाइ सच्याउन, अपुग जनशक्तिको व्यवस्थापन गर्न स्थाई दरबन्दी खुलाएर पदपूर्ति गरिनुपर्छ । चिकित्सक र स्वास्थ्यकर्मीहरुको हौसला बढाउन उचित व्यवस्था गर्नुका साथसाथै एक चिकित्सक एक अस्पतालको अवधारणा तयार गरेर अगाडी बढ्नपर्छ । स्वास्थ्य जनशक्तिहरुको विदेश पलायन हुने र नफर्किने क्रमलाइ रोक्न विशेष योजना ल्याउनुपर्छ ।

हामीलाई कति अस्पताल, कति आईसीयू, कति साधारण बेड, कति जनशक्ति चाहिने प्रष्ट हुनपर्छ । उपचारत्मक र रोग रोकथामका कार्यक्रमहरुलाई सँगसँगे अघि बढाउनपर्छ । यी सबै कुरालाई निर्देशित गर्न हामीले आगामी ५, १० र २० वर्षमा हार्मो देशको स्वास्थ्य संरचना कस्तो हुने भन्ने तय गरेर त्यसबाट मार्गनिर्देशित हुदै क्रमश लक्ष्यमा पुग्न अघि बढ्नु पर्छ ।

ढिलोचाडो यो महामारी एकदिन सकिन्छ नै । यो महामारी सकिनु भनेको अब कुनै समय अर्को महामारीको आउदैछ भन्ने सोचेर तयारी गर्ने अवसर हो । त्यसैले यो समयलाई एउटा शिक्षाको रुपमा लिएर अघि बढी स्वास्थ्य क्षेत्रमा एउटा पद्दति बसाउन सकियो र हाम्रो संरचनामा उल्लेख्य सुधार गर्न सकियो भने आउने दिनहरुमा हामीले नै र भावी पुस्ताले अहिले जसरी दुःख त पाउन पर्दैन नै सुखी र समुन्नत नेपालको हाम्रो कल्पना पनि पुरा हुन सक्छ ।

Last modified on 2020-05-18 17:57:27

Kathmandu Cancer Center alka

फेसबुकबाट तपाईको प्रतिक्रिया

Related Posts Aayurveda_bivag